Soms weet je als studiekiezer al precies wat je wilt. Maar veel vaker begint een studiekeuze met twijfel. Het oriëntatiejaar bij Fontys Educatie biedt studenten de ruimte om die twijfel te onderzoeken en om met de vele kanten van het onderwijs kennis te maken. Boukje (midden op de foto), Thomas (links) en Manon (rechts) waagden de sprong en blikken nu terug op een bijzonder jaar vol indrukken en ervaringen. Waar kwamen ze vandaan, wat ontdekten ze en welke keuze hebben ze uiteindelijk gemaakt?
Verschillende startpunten, dezelfde vraag
De route naar het oriëntatiejaar is voor iedereen anders. Voor Boukje lag de basis bij haar mbo-opleiding Leisure & Hospitality. “Ik zat daar echt op mijn plek en vond vooral het werken met kinderen heel leuk,” vertelt ze. “Maar ik dacht ook: wil ik dit over twintig jaar nog doen? Ik wilde iets achter de hand hebben, maar ik wist niet wat.” Tijdens een open dag bij Fontys Educatie kwam ze het oriëntatiejaar tegen. “Ik keek eigenlijk voor de lerarenopleiding Engels, maar toen liep ik langs een stand van het oriëntatiejaar en dat trok me meteen. Juist omdat ik nog niet wist: hoe, wat en waar.”
Ook Manon kwam vanuit Leisure & Hospitality, maar met een iets andere insteek. Zij nam eerst een tussenjaar. “Ik wist al wel dat ik met kinderen wilde werken, maar niet precies hoe. Voor de klas staan leek me leuk, maar ik had ook mijn twijfels. Ik was al eens van studie gewisseld op het mbo, dus ik wilde nu meer zekerheid.”
Thomas startte vanuit de havo, met al een duidelijke richting in gedachten. “Ik wilde eigenlijk altijd al naar de pabo,” zegt hij. “Maar ook ik hoorde tijdens de open dag bij Fontys Educatie over het oriëntatiejaar. Toen dacht ik: misschien is het toch goed om breder te kijken.”
Een belangrijk onderdeel van het oriëntatiejaar zijn de stages. Tijdens het oriëntatiejaar kom je in aanraking met verschillende doelgroepen en onderwijsniveau’s. Hoe is dat bevallen?
“Voor mij waren de stages echt doorslaggevend,” zegt Boukje. Ik ontdekte dat ik een doelgroep die ik vooraf niet had overwogen juist wèl heel leuk vond: jonge kinderen. Terwijl ik van tevoren zei dat ik niet naar de pabo wilde. En nu ga ik juist die kant op.”
Manon herkent dat. “Je gaat niet alleen kijken, maar ook echt meedraaien. En je ziet ook alles wat er om het lesgeven heen gebeurt. Ik liep bijvoorbeeld mee met een orthopedagoog en zag ineens: er is zoveel meer in het onderwijs dan alleen voor de klas staan.” Dat bredere perspectief bleek voor haar essentieel. “Ik kwam erachter dat ik het pedagogische stuk interessanter vond dan het lesgeven zelf.” Haar keuze voor het vervolg van haar studie is uiteindelijk gevallen op de Associate Degree Pedagogisch Educatief Professional: een rol in het onderwijs, maar meer achter de schermen. Ze gaat deze opleiding ook bij Fontys Educatie volgen.
Thomas begon juist met een duidelijke voorkeur voor de pabo, maar kwam daar gaandeweg op terug. “Alle stages waren leuk, maar ik merkte dat het werk in het voortgezet onderwijs beter bij mij past. Je kunt daar andere gesprekken voeren en de band met leerlingen is anders. Wat uiteindelijk het verschil maakte was dat ik niet alleen keek naar wat ik zelf als stagiair voor taken uitvoerde, maar vooral naar wat de docent deed. Hoe ziet dat werk er in zijn geheel uit? Het is zoveel meer dan lesgeven alleen. En dat gaf de doorslag.”
Veel studenten hebben vooraf een beeld van het onderwijs. Werd dat beeld voor jullie bevestigd of juist niet?
“Voor mij is het eigenlijk niet heel erg veranderd,” zegt Boukje. “Ik wist al dat er veel meer bij komt kijken dan alleen lesgeven. Maar wat me wel verraste, is hoeveel verschil er zit tussen scholen. Een school in een dorp is echt anders dan in de stad.” Manon vult aan: “En ook de onderwijsconcepten. Ik had geen idee wat bijvoorbeeld Montessori of Jenaplan inhield. Tijdens de stages merk je hoe verschillend scholen werken en hoe dat invloed heeft op hoe je met leerlingen omgaat.”
Die verschillen kunnen ook uitdagend zijn. “Ik liep stage op een Jenaplanschool in een achterstandswijk. Dat vraagt iets anders van je dan wanneer je op een school in een dorp staat,” zegt Manon. “Dat schakelen en differentiëren vind ik juist interessant, en dat had ik van tevoren niet verwacht.” Voor Thomas zat de verrassing meer in de theoretische kant. “Ik had niet verwacht hoeveel theorie er achter lesgeven zit. Je denkt: je bereidt een les voor en dat is het. Maar er zitten echt doordachte stappen en keuzes achter.”
Twijfel is in het oriëntatiejaar geen obstakel, maar juist onderdeel van het leerproces. Hoe hebben jullie dat ervaren?
“Ik wist aan het begin gewoon nog niet wat ik wilde,” zegt Boukje. “En dat was oké. Door alles wat je ziet en doet, ga je vanzelf beter voelen wat bij je past.” Manon herkent die zoektocht. “Ik heb best veel getwijfeld. Maar juist doordat je kunt sparren met je studentcoach en docenten, kom je verder. Ik heb uiteindelijk gesprekken gevoerd met een docent van de associate degree waar ik nu voor kies, en dat gaf de doorslag.” Thomas benoemt nog een ander aspect: het bijstellen van aannames. “Ik had bijvoorbeeld speciale onderwijsvormen eigenlijk al een beetje afgeschreven. Maar door er toch naartoe te gaan, weet ik nu waarom het wel of niet bij me past. Je keuzes worden onderbouwd.” Volgens Boukje valt het moment waarop de keuze voor het vervolg van de studie vaak vrij natuurlijk. “Na het eerste semester ga je alles op een rijtje zetten: wat vond ik leuk, waar kreeg ik energie van?”
Het oriëntatiejaar draait niet alleen om kiezen, maar ook om persoonlijke ontwikkeling. Wat heeft het jullie gebracht?
“Voor mij vooral zelfstandigheid,” zegt Boukje. “Op het mbo werd alles meer begeleid wat vandaag niet lukte kwam morgen wel. Die tijd is voorbij, nu moet je het echt zelf doen. Dat betekent: je tijd echt goed indelen, maar daar groei je wel in.” Manon noemt vooral het zelfvertrouwen dat ze heeft opgebouwd. “Ik kwam binnen met het idee: kan ik dit wel, hbo? Dat is ook wel een beetje wat je meekrijgt op het mbo, dat het heel anders is en dat je héél veel zelf moet doen. Maar uiteindelijk heb ik alles gehaald. Ik heb geleerd om gewoon te doen in plaats van te twijfelen. En je krijgt goede begeleiding van je studentcoach. Daardoor kun je altijd bij iemand terecht.”
Thomas merkt dat hij anders is gaan kijken. “Ik oordeel minder snel. Ik wil eerst iets ervaren voordat ik zeg of het bij me past.” De opzet van het jaar is daarbij ook belangrijk. Studenten werken in wisselende groepen, lopen op verschillende plekken stage en reflecteren samen op hun ervaringen. “Je zit vaak met dezelfde mensen die hetzelfde traject doorlopen,” zegt Boukje. “Daardoor kun je goed ervaringen uitwisselen.”
Het oriëntatiejaar biedt veel ruimte, maar vraagt ook iets terug. Wat voor type moet je zijn om het oriëntatiejaar te volgen?
“Je moet wel een beetje ‘go with the flow’ zijn,” zegt Thomas. “Je zit steeds op een andere plek, je rooster verandert, je moet elke keer opnieuw beginnen. Als je houdt van structuur en voorspelbaarheid, dan is dit misschien lastig.” Tegelijkertijd zit juist daar de kracht. “Je leert snel schakelen en je aan te passen,” zegt Manon. “En dat is in het onderwijs sowieso belangrijk.”
Wanneer is het oriëntatiejaar volgens jullie een goede keuze?
“Als je twijfelt tussen meerdere richtingen of doelgroepen,” zegt Thomas. “Of als je denkt dat je iets wil, maar dat nog wilt checken in de praktijk.” Manon ziet het breder: “Je krijgt niet alleen een bevestiging van wat je al dacht, maar ook een bredere blik. Je ziet hoe het er echt aan toegaat.” Boukje houdt het praktisch: “Voor mij was het gewoon de keuze maken. Zonder dit jaar had ik waarschijnlijk gewoon iets gekozen en gehoopt dat het goed zat. Nu wéét ik het.”
Wat dit jaar volgens de drie studenten vooral bijzonder maakt, is dat het ruimte geeft. Ruimte om te ontdekken, om te twijfelen en om bij te stellen.
“Sommige studenten zijn in de loop van het jaar zelfs gestopt of iets totaal anders gaan doen,” vertelt Thomas. “Maar dat is ook waardevol. Je leert wat bij je past, en ook wat niet.” Boukje: “Bij de ene stage kon ik uren vertellen wat ik had meegemaakt, bij de andere was het gewoon: het was goed.” Deze drie studenten hebben ervaren dat ze op een andere richting uitkwamen dan ze vooraf dachten. Het oriëntatiejaar laat zien dat twijfelen geen zwakte is, maar juist een startpunt naar een mooie toekomst binnen het onderwijs!
Trotse docenten
Ook voor de docenten betrokken bij het oriëntatiejaar was het spannend wat de eerste ervaringen zouden zijn. Maar coördinator Ilke Koopmans (links op de foto) en studentcoach Anouk van Vliet (rechts) kijken tevreden terug: “Alle studenten hebben ontzettend hard gewerkt om te ontdekken wat nu echt bij ze past. We hebben ze zien vallen en opstaan. Als we nu vragen hoe zeker ze zijn over hun vervolgstudie, krijgen we te horen dat ze heel zeker zijn. Ze hebben hun ogen mogen openen en de tijd mogen nemen om te ontdekken wat ze willen. Nu zijn ze tevreden met hun keuze en dat is waar het oriëntatiejaar voor bedoeld is. Wij zijn heel trots op de studenten!”
Meer informatie over het oriëntatiejaar bij Fontys Educatie is te vinden op onze website
