Op middelbare scholen in ons land kiezen leerlingen in havo 3 voor een profiel. Een van de dingen die een rol kunnen spelen in die keuze, is de interactie tussen docenten en leerlingen. Welke invloed heeft die interactie op de keuze voor een profiel waar bètavakken onderdeel van uitmaken? Docent-onderzoeker Cindy Stienen van Fontys Educatie Sittard doet daar onderzoek naar, met steun van een Fontys promotiebeurs.
‘Wat is de rol van docent-leerling-interactie in het voeden van zelfvertrouwen en zelfredzaamheid van leerlingen, als het gaat om hun voornemen om te kiezen voor bètavakken?’. Dat is de officiële onderzoeksvraag waar Cindy zich sinds anderhalf jaar mee bezighoudt in haar PhD-onderzoek aan de TU/e. Dat betekent het volgende: om te kiezen voor een technische richting en bètavakken moet een leerling ook het vertrouwen hebben dat hij of zij daarin goed uit de verf komt. Een docent kan dat zelfvertrouwen, en de zelfredzaamheid die daarbij komt kijken, in een leerling aanwakkeren of mee ontwikkelen. Maar daar is wel de juiste benadering en interactie voor nodig. Wat helpt, wat niet? Wat zeg je, wat doe je? Hoe ga je als docent met je leerlingen om? Cindy doet onderzoek naar die interactie door in de klas op middelbare scholen te observeren tijdens lessen natuurkunde en wiskunde.
Drie studies
“Mijn onderzoek bestaat uit drie studies: een literatuurreview, het observeren van de docent-leerling-interactie en uiteindelijk het ontwikkelen van een programma voor en met docenten, gericht op die docent-leerling-interactie. Uit het literatuuronderzoek bleek dat er nog weinig onderzoek is gedaan naar dit onderwerp. Het onderzoek wat er gedaan is, ging vooral via vragenlijsten. De observaties in de klas zijn een waardevolle aanvulling. Bovendien filmen we de docenten en leerlingen. Dat doen we met een camera achter in de klas, en een camera op de buik van de docent. Zo krijg je echt het perspectief van de docent. De filmpjes kijk ik terug met de betreffende docent en de leerling en ik interview ze. Zo kan ik de interactie goed in beeld brengen.”
Talent benutten
Voor Cindy is dit onderzoek heel belangrijk. “Op de lerarenopleiding leren we onze studenten dat talenten van leerlingen belangrijk zijn en dat je die moet benutten. Op basis van hun potentie zouden meer leerlingen op middelbare scholen kunnen kiezen voor de profielen Natuur & Techniek en Natuur & Gezondheid. Ik hoop met dit onderzoek docenten handvatten en inzichten te geven in hoe ze hun rol het beste kunnen vervullen. Iets ‘gangbaars’ als een compliment geven bijvoorbeeld, kan anders uitpakken dan je bedoelt. Een docent denkt in zo’n geval: deze leerling heeft het goed gedaan, daar complimenteer ik hem of haar voor. Maar die leerling denkt dan misschien: ik ben vast niet goed in dit vak, en de docent geeft me een compliment om me te motiveren’. Goed kijken naar de echte interactie biedt inzichten.”
Passie
Hoe leerlingen komen tot de keuzes in hun schoolloopbaan, en wat de invloed van docenten daarop kan zijn, zijn voor Cindy interessante onderwerpen. Ze was voorheen docent rekenen, wiskunde en didactiek op de Pabo. Nu leidt ze in Sittard studenten op tot leraar en doet ze daar nog veel meer. “Ook heb ik thuis drie pubers, die ook keuzes maken op school. Ik heb echt een passie voor docent-leerling-interactie en de rol daarvan in keuzes van leerlingen.”
Wat Cindy over vijf jaar hoopt te hebben bereikt? “Ik hoop vooral dat ik dan veel genoten en geleerd heb van dit onderzoek. Al mijn carrièrestappen en kennis komen hierin samen. Ik hoop ook dat ik de resultaten van het onderzoek verder mag uitstrooien in het onderwijs op de lerarenopleiding en in het voortgezet onderwijs.”
Samenwerkingspartners
Cindy promoveert aan de TU/e. Ze werkt in het onderzoek samen met Fontys Kenniscentrum YES (Youth Education for Society) en het Fontys lectoraat Integratief Opleiden en Boundary Crossing. Ook is ze verbonden aan ICO (Interuniversity Centre of Educational Sciences).
Wat is de Fontys promotiebeurs?
Fontys heeft een promotiebeleid met het doel het aantal promovendi fors te verhogen. De komende jaren komen steeds tien promotiebeurzen beschikbaar voor medewerkers. Zo wil de hogeschool bijdragen aan de verdere kwaliteitsverbetering van het onderwijs en onderzoek. Fontys wil zich verder ontwikkelen naar een kennisinstelling met een goede balans tussen medewerkers met een bachelor-, master- en PhD of PD in hun bagage.
Tekst Antoinette van der Vorst / Ingrid Oonincx
