In maar liefst drie talen opende Marina Bouckaert donderdag haar lectorale rede. Daarmee zette zij direct de toon voor een middag waarin taal centraal stond. Voor een zaal met ruim 150 collega’s, onderzoekers en onderwijsprofessionals uit onder meer de Brainportregio en Zuid-Limburg werd zij geïnstalleerd als lector Taalbewust en Inclusief Opleiden bij Fontys Educatie. Met verschillende brillen als metafoor nodigde zij haar publiek uit om anders te kijken naar taal, inclusie en onderwijs.
Voor de lectorale rede was er een symposium, waarin leden van de kenniskring van het lectoraat hun onderzoeken en projecten presenteerden. Daarna werd Bouckaert geïntroduceerd door Martin de Wolf, directeur van Fontys Educatie, waarna zij haar lectorale rede uitsprak. Ze opende in drie talen: Brabants, de taal van haar moeder, Engels, haar professionele taal én de taal die haar vader ruim dertig jaar onderwees, en Italiaans. Dat was meer dan een persoonlijke noot. Hiermee liet ze het publiek meteen ervaren hoe het voelt om een taal wel, deels of juist nauwelijks te beheersen en maakte zij direct voelbaar waar taalbewustzijn over gaat.
Welke bril zet je op?
Centraal in de rede stond de vraag: welke bril zet je op? Aan de hand van verschillende onderwijspraktijken liet Bouckaert zien hoe de manier waarop onderwijsprofessionals naar leerlingen, studenten en taal kijken invloed heeft op wat zij zien. Zie je vooral tekorten, of zie je mogelijkheden, talenten en ontwikkeling? Volgens Bouckaert zit het verschil niet alleen in de leerling, maar ook in de bril waardoor we kijken.
Met voorbeelden uit het primair onderwijs, mbo en voortgezet onderwijs liet zij zien dat taal in alle vakken een belangrijke rol speelt. Niet alleen bij Nederlands, maar ook bij geschiedenis, rekenen, techniek of economie. Taal is volgens haar het middel waarmee leren mogelijk wordt en verdient daarom aandacht van iedere onderwijsprofessional.
Taal, inclusie en participatie
Bouckaert gebruikte drie brillen om haar visie toe te lichten: taalbewustzijn, inclusiviteit en het opleiden van leraren. Daarbij benadrukte zij dat taal nooit los gezien kan worden van de context waarin mensen leren, werken en deelnemen aan de samenleving. Taal kan kansen creëren, maar ook onbedoeld uitsluiten.
“Inclusiviteit vraagt meer dan toegankelijkheid alleen. Het vraagt van professionals dat zij bewust omgaan met de rol van taal in participatie, erkenning en kansen. Inclusie begint niet met aanpassen. Inclusie begint met opmerken.” Daarmee onderstreepte Bouckaert het belang van het herkennen en waarderen van verschillen in taal, achtergrond en perspectief. Volgens haar worden onderwijsprofessionals steeds vaker geconfronteerd met vraagstukken rond meertaligheid, diversiteit, participatie en geletterdheid. Juist daarom is het belangrijk om bewust stil te staan bij de rol die taal speelt in leren en meedoen. Die aandacht voor taal staat niet op zichzelf. Volgens Bouckaert draait het uiteindelijk om een grotere vraag: hoe helpt taal kinderen en jongeren om mee te doen en zich volwaardig te ontwikkelen? Die vraag vormt de komende vier jaar de rode draad binnen het lectoraat.
Onderwijs ontwikkelen met de praktijk
Het lectoraat richt zich de komende vier jaar op de ontwikkeling van taalbewuste en inclusieve onderwijspraktijken. Daarbij werkt het lectoraat nauw samen met scholen, leraren, lerarenopleiders en andere partners uit het onderwijsveld. Centraal staat de vraag hoe taal kan bijdragen aan betekenisvolle participatie van alle leerlingen en studenten.
Bouckaert benadrukte dat dit onderzoek niet op afstand plaatsvindt. “Niet in een ivoren toren bij Fontys. Maar in een gezamenlijke werkplaats voor nieuwe brillen”, stelde zij. Onderzoek, opleiding en praktijk komen daarbij samen om nieuwe kennis en handelingsperspectieven voor het onderwijs te ontwikkelen. Ze noemde hierbij haar naaste collega’s, de docent-onderzoekers met wie ze de komende vier jaar de kenniskring van het lectoraat Taalbewust en Inclusief Opleiden gaat vormen. “We hebben met z’n tienen een geweldige vertegenwoordiging van de drie regio’s van Fontys Educatie en alle onderwijssectoren, van de pabo’s tot de masters en van taaldocenten en niet-taaldocenten, om de komende jaren heel waardevolle dingen te gaan doen.”
Officiële installatie
Na afloop van de rede ontving Bouckaert uit handen van Arian Steenbruggen, namens het College van Bestuur van Fontys, de lectoraatspenning als officiële bekrachtiging van haar benoeming. In haar toespraak benadrukte Steenbruggen het belang van geletterdheid voor leren en deelnemen aan de samenleving. Ook stond zij stil bij de rol van lerarenopleiders, die via toekomstige generaties leraren invloed hebben op hoe leerlingen leren, zich ontwikkelen en kunnen participeren. Daarbij wees Steenbruggen op de verantwoordelijkheid die Fontys heeft als grootste lerarenopleider en op de maatschappelijke betekenis van het nieuwe lectoraat. Met het uitreiken van de penning ging het lectoraat Taalbewust en Inclusief Opleiden officieel van start.
Onderzoek bij Fontys verbindt onderwijs, praktijk en innovatie. Samen met studenten, docenten en professionals ontwikkelen we kennis en oplossingen die bijdragen aan actuele maatschappelijke vraagstukken en direct toepasbaar zijn in de praktijk. Wil je meer weten over het lectoraat Taalbewust en Inclusief Opleiden, het lectoraatsteam en de projecten waaraan gewerkt wordt? Bekijk dan de website van dit lectoraat. |
