Onderzoekers Malissa Meertens en Wendela Wijers van lectoraat Sociale Veerkracht onderzochten samen met de gemeente de sociale basis in Eindhoven. Wat doen de inwoners om elkaar te steunen en helpen? En hoe kan de sociale basis worden verstevigd om de toenemende zorgkosten op te vangen? De onderzoekers stelden zeven thema’s vast die belangrijk zijn voor het creëren van een solide sociale basis.
De sociale basis van een gemeente bestaat uit de inwoners en de gemeenschappen waarvan zij deel uitmaken. In de sociale basis vinden mensen steun bij elkaar. Je kunt de sociale basis verdelen in drie invloedssferen. Het meest dichtbij is de persoonlijke sociale basis bestaande uit familie en vrienden. De tweede is de gemeenschappelijke sociale basis met daarin verenigingen, vrijwilligersorganisaties, sportclubs en bewonersinitiatieven. De institutionele sociale basis is de derde invloedsfeer. Hierin zijn de professionals actief, zoals jongerenwerkers en buurtverbinders.
Met een sterke sociale basis versterk je de inwoners en de gemeenschappen in een stad. Daardoor heb je meer kans dat inwoners elkaar leren kennen en helpen en neemt mogelijk de druk op de professionele zorg af. Dat laatste is nodig, want de zorgvraag neemt in de gemeente Eindhoven toe en dat zorgt voor druk op de kosten en personele bezetting.
Persoonlijke verhalen
Malissa Meertens en Wendela Wijers gebruikten voor dit onderzoek de methode Sensemaker. Studenten social work gingen de wijken van Eindhoven in om persoonlijke verhalen van inwoners op te halen. Tegelijkertijd bezochten de onderzoekers buurthuizen om daar met inwoners in gesprek te gaan. In deze gesprekken stond centraal hoe mensen met elkaar samenleven in de buurt en in de buurthuizen. Dit onderzoek vond plaats van februari tot en met juli 2025. Ze spraken met 85 inwoners.
Meertens: ‘Met Sensemaker kun je betekenis geven aan ervaringen. We sloten aan bij sportactiviteiten of koffie-uurtjes en stelden daar bijvoorbeeld de vraag of de inwoner wilde terugdenken aan een recente ontmoeting. Vervolgens gingen we samen met de inwoner reflecteren op wat deze ontmoeting voor diegene betekent. Voor de studenten social work was dit een goede manier om hun gespreks- en onderzoeksvaardigheden te trainen. Ze deden ervaring op in contact leggen, doorvragen, open vragen te stellen en te reflecteren.’
Lief en leed delen in het buurthuis
Wijers: ‘We ontdekten dat de ontmoetingsplaatsen heel veel voor mensen betekenen. Normaal gesproken hoor je weinig over de mensen die daar hun leven hebben, maar wij ontdekten dat er veel lief en leed wordt gedeeld in buurthuizen en activiteitencentra. Er komen bezoekers van alle leeftijden, maar de oudere leeftijdsgroep is het grootst. We merkten ook dat er veel eenzaamheid is onder de verschillende groepen bezoekers. Als het buurthuis stopt zijn deze mensen hun gemeenschap kwijt, omdat buurthuizen vaak draaien op vrijwilligers maakt dat ze kwetsbaar, terwijl het belang van deze ontmoetingsplekken enorm groot is.’
Wat werd er gezegd door de bezoekers? Meertens: ‘Intercultureel contact was een thema wat eruit sprong. Sommige inwoners vinden het waardevol om mensen met verschillende culturele achtergronden te ontmoeten en van elkaar te leren, bijvoorbeeld bij het geven van Nederlandse les. Anderen geven juist de voorkeur aan contact met mensen met een gedeelde achtergrond. Daarnaast was er ook veel frustratie. Het ging vaak over onveiligheid, bijvoorbeeld over het gedrag van jongeren op fatbikes en over dat ouders hun kinderen niet in een speeltuin durfden te laten spelen. Daaruit blijkt dat het voor de gemeente belangrijk is om te investeren in de veiligheid bij de (informele) ontmoetingsplaatsen.’
Wijers vult aan: ‘Het is belangrijk om op te merken dat we het niet alleen hebben over de officiële buurthuizen en activiteitencentra, want ook informele ontmoetingsplaatsen zoals hondenuitlaatveldjes, speeltuinen en buurtactiviteiten zoals een BBQ kunnen een belangrijke rol spelen in het welzijn van mensen. Ook dat zijn plekken waar mensen elkaar kunnen leren kennen. Als je iemand kent, ben je sneller bereid om te helpen. Denk aan een lift naar het ziekenhuis of eten langsbrengen als iemand ziek is. Het idee is dat de wereld steeds egoïstischer is geworden, maar deze resultaten geven hoop.’
Zeven thema’s
Meertens: ‘Na het analyseren van de verhalen hebben we zeven thema’s vastgesteld die belangrijk zijn voor het creëren van een stabiele sociale basis. Belangrijk is het geven en ontvangen van steun en ook het hebben van sociaal contact telt mee. Het gevoel om deel uit te maken van de gemeenschap is een belangrijke voorwaarde en (inter)cultureel contact ook, maar daaronder valt ook het omgaan met mensen die op je lijken. Een veilige ontmoetingsplek is een eis en dat er activiteiten worden georganiseerd. Tenslotte telt de sfeer: een warm gevoel en een warm welkom.
De resultaten zijn gedeeld met de gemeenteraad. Dit geeft een indicatie van de huidige stand van de sociale basis en zal door de gemeente Eindhoven worden gebruikt om, op basis van de Monitor Sociale Basis, gerichte acties te ondernemen om deze te versterken.
Resultaten
Zie de resultaten hier: pagina 34 tot en met 39 Monitor Sociale Basis 2025 by Monitor Sociale Basis – Infogram
Tekst: Ingrid Oonincx
Foto: Privécollectie Malissa Meertens. Op de foto links Wendela Wijers, rechts Malissa Meertens
