Hoe beter we hoogbegaafde mensen tijdig herkennen, begeleiden en ruimte geven, hoe groter hun betekenis kan zijn voor onze samenleving. Dat benadrukte prof. dr. Anouke Bakx tijdens haar inaugurele rede aan Tilburg University op 6 februari. Naast bijzonder hoogleraar is Anouke werkzaam als lector Goed leraarschap, goed leiderschap bij Fontys Educatie.
Hoewel de wetenschappelijke en maatschappelijke belangstelling voor hoogbegaafdheid de afgelopen jaren sterk is toegenomen, richt deze zich nog vooral op kinderen en jongeren. Over hoogbegaafde volwassenen en senioren is nog relatief weinig bekend. Met haar bijzondere leerstoel wil Bakx deze lacune nadrukkelijk verkleinen.
Meer aandacht voor levensloop en transities
Bakx pleit voor uitgebreid onderzoek naar de ontwikkeling van hoogbegaafde mensen gedurende hun volledige levensloop. Vooral bij belangrijke overgangsmomenten — zoals de stap van onderwijs naar werk, of de overgang naar pensionering — is volgens haar nog veel onbekend. Juist in deze transities liggen kansen én risico’s voor het benutten van talent en het waarborgen van welzijn.
Maatschappelijke impact als drijfveer
Wanneer hoogbegaafden een omgeving vinden die aansluit bij hun interesses, behoeften en manier van denken, ontstaat volgens Bakx niet alleen persoonlijke zingeving, maar ook maatschappelijke meerwaarde. Ze benoemde inspirerende voorbeelden:
- jongeren die hun kritische denkvermogen inzetten voor sociale rechtvaardigheid of duurzaamheid
- professionals die bijdragen aan het oplossen van complexe vraagstukken in wetenschap, beleid en bedrijfsleven
- senioren die hun kennis en ervaring willen delen met nieuwe generaties
Deze impact ontstaat alleen wanneer de omgeving optimaal aansluit bij de kwaliteiten en behoeften van de persoon: de zogeheten person-environment fit.
Naar betere ondersteuning in leren en werken
Met haar bijzondere leerstoel, mogelijk gemaakt door (donateurs van) Stichting Mensa Fonds, richt Bakx richt zich op de vraag hoe deze afstemming tussen talent en context kan worden versterkt. Dit vraagt om tijdig signaleren, passende begeleiding en ruimte voor ontwikkeling. Voor studenten kan een combinatie van academische uitdaging en emotionele ondersteuning het verschil maken in hun welzijn en toekomstkansen. En de levensfase-benadering biedt mooie nieuwe kansen, bijvoorbeeld ook voor hoogbegaafde medewerkers.
De inzichten uit haar onderzoek zullen worden vertaald naar praktische middelen: ontwerptools voor leer- en werkomgevingen, gespreksinstrumenten, opleidingsmaterialen en evidence-informed interventies. Daarmee wil Bakx professionals in onderwijs en arbeidsmarkt ondersteunen bij het begeleiden van hoogbegaafde mensen in verschillende fasen van hun leven. Meer informatie over de leerstoel en de volledige tekst van de inaugurale rede lees je hier.
In het kader van het Fontys onderzoeksprogramma Learning for Society hebben de Fontys werkgroep hoogbegaafdheid en het Fontys lectoraat Goed leraarschap, goed leiderschap onderzocht hoe hoogbegaafde studenten in het hoger onderwijs kunnen floreren. Meer over dit project lees je hier |
