Als je te vaak met je smartphone bezig bent kun je last krijgen van concentratieproblemen, overprikkeling, uitstelgedrag en slecht slapen. Docent-onderzoeker Herm Kisjes van Fontys Mens en Gezondheid vindt dat de nadelen van smartphonegebruik de voordelen te vaak overheersen. Daarom ontwikkelt hij in het professional doctorate-project Fitphone een preventieprogramma om gezond smartphonegebruik onder jongvolwassenen te bevorderen.
De smartphone is helemaal geïntegreerd in ons leven. We ervaren er veel voordelen van, maar ongezond gebruik ligt op de loer. Wanneer wordt het gebruik van je smartphone problematisch? Docent-onderzoeker Herm Kisjes: ‘Als je vijftig keer per uur op je telefoon kijkt, word je aandachts- en concentratiespanne aanzienlijk korter, dat is een duidelijk nadelig effect. Of als je je normale, dagelijkse taken steeds uitstelt, omdat je jezelf continu laat afleiden door je telefoon, dan ondervind je echt wel negatieve gevolgen van je smartphonegebuik’ Volgens de onderzoeker raken we overprikkeld door bovenmatig telefoongebruik. ‘Het is ook goed om even niks te doen. Bovendien, door de sociale media wordt onze wereld heel groot, terwijl je in het echte leven genoeg hebt aan drie tot vijf vrienden. Al die extra contacten onderhouden is heel vermoeiend en levert stressklachten op.’
Verantwoordelijkheid bedrijven
In onderzoeksproject Fitphone werkt Kisjes samen met jongeren tussen de 18 en 25 jaar van verschillende opleidingen van Fontys, de TU/e, SintLucas en Tilburg University. Wat Kisjes stoort is de manier waarop de overheid en de techbedrijven omgaan met hun verantwoordelijkheid op dit gebied. ‘De overheid kan met beschermende wet- en regelgeving komen. De bedrijven die geld verdienen aan deze technologie nemen geen verantwoordelijkheid voor de negatieve effecten van het gebruik van hun apparaten. Ze kunnen verslavende elementen verwijderen, advertenties duidelijker herkenbaar maken en meer en beter toezicht houden. Bovendien moeten bedrijven bereikbaar en aanspreekbaar zijn en je niet met een chatbot afschepen als je ze probeert te bereiken.’ De jongeren die deelnemen aan zijn onderzoek zijn volgens Kisjes hartstikke gemotiveerd. ‘Ook zij zien in dat ze zijn opgezadeld met een verdienmodel voor volwassenen.’ Daarom is hij samen met een groep studenten een manifest aan het schrijven dat hij in het voorjaar wil aanbieden aan de betrokken partijen.
Bewuste keuzes
Kisjes werkt drie dagen per week als docent-onderzoeker voor Fontys Mens en Gezondheid en twee dagen per week als verpleegkundig specialist in de GGZ waar hij zich richt op psychische zorg voor onder andere angstklachten, depressie en traumatische klachten. Al vanaf 2008 heeft digitale gezondheid zijn aandacht. Hij schreef als co-auteur (studie)boeken over onder andere internetverslaving, gamen en autisme en in 2023 Socialbesitas over problemen met smartphonegebruik. Met Fitphone richt Kisjes zich op het ontwikkelen van interventies om gezond smartphone gedrag te bevorderen. Zo kan met de nog te ontwikkelen quickscan het smartphonegebruik worden gemeten, waarna de gebruiker inzicht krijgt in zijn telefoongedrag en zodoende bewuste keuzes kan maken. Met ict-studenten wil de onderzoeker een leefstijl-app bouwen die je juist van je telefoon weghoudt. Kisjes: ‘Het is van belang om ingesleten gewoontegedrag te veranderen. We zetten er iets positiefs tegenover. Als je bijvoorbeeld veertig uur niet op TikTok of Netflix komt, kun je in plaats daarvan veertig uur oefenen met gitaarspelen, waardoor je een betere gitarist wordt. Of je kunt in die tijd je moeder of oma helpen, waardoor je een beter gevoel over jezelf krijgt dan wanneer je al die tijd naar een matige serie kijkt.’
Ook in het onderwijs wordt de smartphone volop gebruikt. Kisjes vraagt zich af of het nodig is om de telefoon actief in te zetten tijdens lessen. ‘Als ze daar op het basis- en voortgezet onderwijs afspraken over kunnen maken, moeten wij dat in het hbo toch ook kunnen?’
Kisjes werkt in dit onderzoek samen met Fontys Mens en gezondheid, Fontys ICT, Fontys Communicatie, Juridische Hogeschool Fontys/Avans en Stichting Positieve Leefstijl. Fitphone is verbonden aan het lectoraat ‘Persoonsgerichtheid in een ouder wordende samenleving’ van Fontys Mens en Gezondheid en het lectoraat ‘Gelijke Kansen op Gezonde Keuzes’ van Avans Hogeschool. Meer informatie over het onderzoek vind je op: www.fitphone.nl
Wat is een professional doctorate?
De professional doctorate (PD) maakt een doorlopende leerlijn van associate degree via bachelor en master tot doctorate in de beroepskolom mogelijk en helpt te voorzien in de toenemende behoefte aan hoogopgeleide professionals die in staat zijn complexe beroepsgerichte kennis- en ontwerpvragen op te pakken. Doel is dat hbo bachelor- en masterstudenten in hun onderwijs de vruchten plukken van het onderzoek van PD-kandidaten naar de laatste ontwikkelingen in de beroepspraktijk. Daarmee is de introductie van de professional doctorate ook een investering in de bredere aansluiting van het hbo op de arbeidsmarkt. Bovendien draagt het PD-programma bij aan de verbreding en verdieping van het onderzoek in het hbo.
Tekst: Ingrid Oonincx
