Voor studenten met autisme verloopt de overstap van studie naar de arbeidsmarkt wat stroever dan voor andere studenten. Lars Veerhoff van Fontys ICT richt zich in zijn promotieonderzoek op deze groep en volgt ze 2,5 jaar in hun transitie naar een duurzame loopbaan.
Als iemand langdurig gezond, gelukkig en productief is met betrekking tot de loopbaan spreken we van een duurzame loopbaan. Voor zijn promotieonderzoek zocht Lars Veerhoff contact met honderd afstuderende studenten in het hoger onderwijs met de diagnose autisme. Dat was niet eenvoudig als je bedenkt dat slechts twee procent van de populatie autisme heeft. Toch is het hem uiteindelijk gelukt om deze groep te overtuigen van het belang van deelname.
Sociale communicatie
Dat zijn onderzoek nodig was, wist Veerhoff al door zijn inspanningen voor Career Jumpstart en Wave waarvoor hij neurodiverse studenten begeleidt bij het vinden van een stageplek of baan. Veerhoff: ‘Het is een bekend verschijnsel dat het autisten minder snel lukt om een baan te vinden. Veel van hen gaan bijvoorbeeld alleen maar solliciteren als ze exact aan alle vacature-eisen voldoen, terwijl een ander een gokje waagt en het in het sollicitatiegesprek wel rechtzet. Maar de grootste drempel voor deze groep zit in de sociale communicatie. Omdat de communicatie voor mensen met en zonder autisme anders verloopt, vindt er vaak aan beide kanten miscommunicatie plaats. Doordat er in selectieprocedures wordt gelet op ‘social likability’ en non-verbale communicatie aan beide kanten niet goed begrepen wordt, maken ze minder kans op een baan terwijl ze juist heel goed kunnen zijn in dat werk.’
Als je het hebt over een duurzame loopbaan kijk je naar het individu én naar de context waarin deze persoon werkt. Veerhoff: ‘Vaak kijken we nu naar of iemand werk heeft. Maar dat zegt nog niets over of de baan passend is. Het gaat er dus niet alleen om of je werk hebt, maar ook of je baan op het juiste niveau is, je voldoende betaald krijgt en niet ongewenst in deeltijd werkt. We kijken altijd of het werk past. Werk heeft een sterk effect op het welzijn van de persoon. De meeste mensen kunnen zich wel voorstellen dat niet passend werk ook waarschijnlijk niet duurzaam is. Daarbij speelt mee dat veel begeleiding zich richt op het individu, terwijl de context ook meespeelt. Mensen met autisme krijgen vaak tips om zich aan te passen aan het gedrag van de meerderheid. Dit kost enorm veel energie, en heeft negatieve welzijnsgevolgen. Een duurzame loopbaan is niet alleen de verantwoordelijkheid van het inidividu. Het vraagt ook afstemming en aanpassing van de werkgever en de collega’s om een middenweg te vinden die voor iedereen werkt.’
‘Jij bent anders, wij moeten jou repareren’
Veerhoff volgt in zijn onderzoek studenten die de transitie maken van opleiding naar baan voor de periode van 2,5 jaar. Hij vraagt ze naar hun ontwikkeling, de context waarin ze zich bevinden, hun productiviteit en hun fysieke en cognitieve welzijn. Na drie jaar onderzoek weet Veerhoff een ding al zeker: ‘We weten nog heel veel niet. Er is wel data van bijvoorbeeld het UWV maar die datasets zeggen niet zoveel over of een baan passend is, de motivatie en het welzijn. En zodra iemand een baan heeft, houden die data op en daardoor krijgen we geen inzicht in de duurzaamheid van een loopbaan. Wat hij wel weet: er wordt nu nog vooral gekeken vanuit het idee: jij bent anders, wij moeten jou repareren. Daarmee maak je iemand klein en dat staat een inclusief sollicitatiegesprek of inclusieve werkomgeving in de weg.’
Veerhoff gelooft in het leren en ontwikkelende vermogen van mensen, ieder op een eigen tempo en op een passend moment. ‘Denk aan mogelijke interventies om je te helpen in het duidelijk communiceren van kwaliteiten en behoeften en hulp bij het maken van keuzes. Of over het versterken van persoonlijke hulpbronnen, zoals hulpvragen en een goede voorbereiding als je met een nieuwe baan start. Dan gaat het om eenvoudige adviezen zoals: haal diepvriesmaaltijden in huis en houdt de rest van je agenda voorlopig leeg. Maar het zit ook in het stimuleren van zelfregie, veerkracht, optimisme en vertrouwen in eigen kunnen bij deze jongeren. Dat zijn eigenschappen die het succes op de arbeidsmarkt kunnen beïnvloeden.’
Bewustmaken
De onderzoeker is over twee jaar klaar met zijn promotieonderzoek. Wat hoopt hij dan bereikt te hebben? ‘Dit is geen quick fix, maar een kwestie van mensen bewustmaken dat het om duurzame arbeidsparticipatie gaat, in plaats van zomaar een baan, met respect voor de kwaliteiten van het individu. Het gaat er ook om hoe we over deze groep praten. Er is veel verborgen discriminatie, vaak onbedoeld, maar toch is het goed om daar scherp op te zijn. Door mijn onderzoek mag ik dit verhaal op verschillende plekken vertellen en begrip kweken voor deze groep. Ik geloof enorm in ontwikkeling en groei van mensen. Ik krijg er de kriebels van als wordt gezegd dat iemand iets niet kan. Ik geloof meer in Assume that I can and maybe I will.’
De NWO Promotiebeurs
De NWO Promotiebeurs is een beurs voor leraren uit het primair, voortgezet, middelbaar beroepsonderwijs, hoger beroepsonderwijs en speciaal onderwijs. Met de beurs kunnen leraren naast hun werk promotieonderzoek doen en zichzelf ontwikkelen in een door hen gekozen onderwerp of vakgebied. Ontvangers van de beurs worden maximaal vijf jaar lang voor maximaal 0,4 fte vrijgesteld van het geven van onderwijs.
Auteur: Ingrid Oonincx
Foto: privécollectie Lars Veerhof
