Het is een zeer omvangrijk SPRONG-programma met een al net zo’n omvangrijke naam: PASS. Dat staat voor ‘Professionalisering om een sprong te maken van lokale Actie naar Systeemverandering voor Sport en bewegen’. Fontys-lectoraat Move to Be van Fontys Sport en Bewegen is penvoerder van het onderzoeksprogramma. Maar liefst 8 hogescholen werken samen met 46 regionale en landelijke kennis- en werkveldpartners aan de uiteindelijke ambitie om ‘een leven lang bewegen’ mogelijk te maken voor iedereen in Nederland. Fontys-lector Steven Vos vertelt.
PASS ontstond in maart 2024 uit het al langer bestaande lectorenplatform Sport en Bewegen, waarin een aantal hogescholen samenwerken. Het doel: lokaal, kleinschalig en bottom-up in living labs kennis ontwikkelen en implementeren én deze opschalen naar landelijke beleidsmatige systeemveranderingen rond sport en bewegen. In acht jaar tijd werken de partners aan het verstevigen van lerende netwerken, het implementeren van kennis om overstijgend samen te werken, de ontwikkeling van leiderschap, ‘human capital’ en een cultuur rondom systeemtransities, en het versterken van een living lab-structuur.
De samenwerkende hogescholen willen hiermee een (inter)nationaal erkende onderzoeksgroep worden met methodologische expertise in het combineren van actiegerichte en discipline-overstijgende methodieken. Zo willen zij uiteindelijk ‘een leven lang bewegen’ mogelijk maken voor iedereen in Nederland.
Landelijk samenwerken
Steven Vos: ‘Binnen ons lectoraat Move to Be houden we ons al jaren bezig met het creëren van voorwaarden en omstandigheden zodat mensen die willen en kunnen bewegen, dat ook kunnen doen. We hebben daarvoor een diverse groep docent-onderzoekers vanuit veel verschillende disciplines en achtergronden. Van bewegingswetenschappers en psychologen tot ontwerpers. We bouwen al een tijd op naar landelijke samenwerking. Want dat is nodig, willen we dit vraagstuk goed aanpakken en ook echt een verandering teweeg kunnen brengen. Met PASS zetten we daarvoor de eerste stappen.’
De samenwerking in PASS is bijzonder, want een klassiek SPRONG-programma bestaat meestal uit maximaal 4 hogescholen. Hier zijn dat er 8, met bovendien nog 46 andere betrokken partijen. ‘Al is het nu een dossier van enorme omvang, als je echt langjarige impact wil bereiken en uiteindelijk een regeling landelijk wilt uitrollen, zou het vreemd zijn om dat vanuit bepaalde regionale verhoudingen te doen. Sport en bewegen raakt bovendien aan vele (beleids)domeinen; onderwijs, welzijn, gezondheid. We willen in ons land sport en bewegen meer inzetten als instrument. Om ervoor te zorgen dat mensen gelukkiger worden bijvoorbeeld, en gezonder. Dat zijn grote maatschappelijke ambities. Als je die ambities wilt waarmaken, moet je eerst zorgen dat de mensen die daar een rol in kunnen spelen, elkaar vinden en echt begrijpen.’
Een andere bril
‘Wil je mensen kunnen laten sporten en bewegen en daarmee grotere doelen bereiken, moeten verschillende mensen en groepen, met verschillende achtergronden en disciplines, gaan samenwerken. Een buurtsportcoach met een jongerenwerker, een wijkverpleegkundige met een regisseur van een gemeente. Of onderzoekers vanuit verschillende vakgebieden die met een andere bril naar vraagstukken kunnen kijken. En beleidsmakers uit verschillende beleidsdomeinen. Het samenbrengen van al die verschillende partijen en bovendien zorgen dat ze elkaars taal gaan spreken, dat is het doel van PASS.’
PASS richt zich dus op beleidsmakers, onderzoekers en professionals. ‘Als we het voor elkaar kunnen krijgen dat die drie groepen meer inzicht krijgen in elkaars manier van werken in plaats van dat ze de dingen puur vanuit hun eigen bril bekijken, heb je de basis te pakken om gezamenlijk echt impact te gaan maken. Vaak veronderstellen we dat die basis er is. Maar we vergeten dat je eigenlijk niet vanaf een gelijke positie begint, of elkaar niet begrijpt. Met PASS zetten we twee stappen terug om de samenwerking te laten slagen. Daarna kunnen de partijen de impact gaan maken die we beogen op het gebied van sport en bewegen. Zo creëren we grond om beter samen te werken, elkaar beter te horen, om uiteindelijk te komen tot impactvolle acties.’
Sessies en acties
Concreet probeert PASS dit alles te bereiken op verschillende manieren. Zo brengen ze mensen samen in sessies (living labs), waarin ze meer inzicht krijgen in zichzelf en hun eigen manier van werken. Ze leren hoe je bruggen slaat naar andere partijen en werken aan hun eigen professionalisering. Ook zijn er ‘transitie-arena’s’ waarin een groep van zes mensen van verschillende partijen fungeert als een dynamische denktank. Zij buigen zich over vragen als ‘hoe zou dit stukje van het systeem er ideaal gezien uitzien’ of ‘hoe kunnen jongeren zich ontwikkelen tot een groep waarbij bewegen een prominente plek heeft? Waarom is (te) weinig bewegen onder hen een fundamenteel probleem, hoe zouden we dat kunnen aanpakken?’
Vos: ‘Het gaat daarbij om vrij denken en de ideeën daarna inzetten om vraagstukken die spelen aan te pakken. Door die ‘vrije ruimtes’ te creëren, kun je beren op de weg wegnemen en echt overgaan tot actie.’
Mechanismes en tools
Naast deze twee voorbeelden, zijn betrokkenen met nog veel meer aan de slag. Allemaal met als doel om mechanismes en tools te ontwikkelen (en die daarna breed beschikbaar te stellen) waarmee onderzoekers, beleidsmakers en professionals verder kunnen. ‘We prikkelen en verleiden om de dingen eens anders aan te pakken en af te stappen van gebaande paden. Want alleen dan kunnen we echt een verandering teweeg brengen.’
Er is veel aan het gebeuren binnen het programma, vertelt Vos. ‘We zijn nu bijna twee jaar bezig. In het begin gaf het iets van onzekerheid en onrust. Mensen zeggen bijvoorbeeld: ‘zeg maar gewoon wat we moeten doen’. Initieel heeft deze manier van werken iets ongemakkelijks in zich. Maar hier is het proces belangrijker dan het product, zeker in het begin. We hebben een vergezicht, we weten waar we naartoe willen. Er ontstaat van alles, maar als je me nu vraagt: maak het hier en nu tastbaar, dat kan nog niet. In die zin is dit heel anders dan een ‘gewoon’ onderzoeksproject. We zijn met z’n allen aan het bouwen aan een bouwwerk waar straks in de ideale wereld veel onderzoeksprojecten onder komen te hangen. Dit is gezamenlijk en landelijk investeren in een lange termijnverhaal. Het is een complex vraagstuk. Willen we iets veranderen rond sport en bewegen in ons land, zul je eerst puzzelstukken in elkaar moeten schuiven en systemen en structuren moeten veranderen. Het kan, maar vraagt om een lange adem.
Wat we aan kennis en ervaringen opdoen in dit programma, brengen we direct in het onderwijs. Dat is mooi: studenten van Fontys en de andere hogescholen profiteren met nieuwe modules al van dit programma. Dat moet ook, als je het mij vraagt. ‘Fontys for society’ is niet alleen een kreet maar iets waar ik me echt voor inzet. Willen we een rol spelen in maatschappelijke vraagstukken, dan zullen we voorbij afzonderlijke silo’s moeten en gaan samenwerken. Dat is wat we voor ogen hebben met PASS. De eerste stappen zijn gezet, er is beweging.’
Wat is SPRONG?
SPRONG is een subsidieprogramma van Regieorgaan SIA. Het programma stimuleert de samenwerking tussen onderzoeksgroepen van verschillende hogescholen die de potentie hebben om binnen 8 jaar uit te groeien tot krachtige SPRONG-groep. Zo’n SPRONG-groep bestaat uit een samenwerking tussen (minimaal) 2 hogescholen en praktijkpartners, zoals bedrijven uit de beroepspraktijk (bijvoorbeeld mkb), publieke instellingen en overheden.
Door de samenwerking kunnen hogescholen met hun praktijkgerichte onderzoek een waardevolle bijdrage leveren aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken en de onderzoekinfrastructuur tussen hogescholen versterken.
Auteur: Antoinette van der Vorst iom Ingrid Oonincx
Foto: privécollectie Steven Vos
